Bạn Đã Biết Bảo Tàng Ký Ức Điêu Khắc Đá Mỹ Nghệ Non Nước Đà Nẵng?

Bạn đã từng cầm trên tay một tượng đá mỹ nghệ Non Nước chưa? Cái cảm giác mát lạnh, nặng nề và cứng cáp đó lại có thể trở thành tác phẩm nghệ thuật tinh xảo đến mức được công nhận di sản quốc gia. Nhưng bạn có biết mất bao nhiêu năm, bao nhiêu đời nghệ nhân và bao nhiêu giọt mồ hôi để tạo ra điều đó không? Bảo tàng Ký ức Điêu khắc Đá mỹ nghệ Non Nước Đà Nẵng chính là nơi trả lời những câu hỏi đó với những tác phẩm 400 năm tuổi đang đứng lặng yên chờ bạn đến gặp. Poseidon hôm nay sẽ dẫn bạn vào không gian đặc biệt này nhé!

1. Bảo Tàng Ký Ức Điêu Khắc Đá Mỹ Nghệ Non Nước Đà Nẵng Là Gì?

Bảo tàng Ký ức Điêu khắc Đá mỹ nghệ Non Nước Đà Nẵng rộng hơn 2.000m², tọa lạc dưới chân núi Thủy Sơn ngay góc đường Huyền Trân Công Chúa và Trường Sa, quận Ngũ Hành Sơn. Đây là bảo tàng tư nhân, sinh ra từ trái tim và tiền túi của một người con làng đá, người đã dành hơn 10 năm thầm lặng gom góp từng hiện vật để giữ lại ký ức của một nghề thủ công mà máy móc đang dần thay thế.

Người đứng sau Bảo tàng Ký ức Điêu khắc Đá mỹ nghệ Non Nước Đà Nẵng là ông Lê Văn Hòa, 47 tuổi - người học nghề từ nghệ nhân Nguyễn Sang nổi tiếng ở làng đá mỹ nghệ Non Nước từ năm 14 tuổi. Sau khi rời nghề vì chứng kiến máy móc dần thay thế chế tác thủ công, ông dùng 10 năm tích cóp để mua lại những tác phẩm và dụng cụ làm đá bằng tay với mong muốn bảo tồn, giữ gìn văn hóa vật thể và phi vật thể tại danh thắng Ngũ Hành Sơn.

Bảo tàng Ký ức Điêu khắc Đá mỹ nghệ Non Nước Đà Nẵng chính thức đi vào hoạt động ngày 24/4/2023, là bảo tàng ngoài công lập thứ 3 được UBND thành phố Đà Nẵng cấp phép hoạt động.

Không gian mang đậm chất phương Đông trầm mặc

2. Nghề Đá Non Nước - Di Sản 400 Năm Mà Bảo Tàng Đang Gìn Giữ

Để hiểu vì sao Bảo tàng Ký ức Điêu khắc Đá mỹ nghệ Non Nước Đà Nẵng quan trọng, bạn cần hiểu câu chuyện của chính làng nghề mà nó đang bảo tồn.

Làng đá mỹ nghệ Non Nước là một trong những làng nghề truyền thống nổi tiếng nhất Đà Nẵng, có tuổi đời gần 400 năm, với những tác phẩm đá điêu khắc nghệ thuật vô cùng đa dạng từ đơn giản đến phức tạp do các nghệ nhân Đà Nẵng chế tác đã có mặt ở rất nhiều quốc gia trên thế giới.

Mỗi chiếc búa, mỗi mũi đục là một mảnh ký ức

Với những giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học đặc sắc của nghề điêu khắc đá Non Nước, năm 2014, Bộ VH,TT&DL đã quyết định đưa di sản văn hóa phi vật thể này vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Hầu hết các văn bia thuộc địa bàn Quảng Nam - Đà Nẵng, từ những năm đầu thế kỷ XVII cho đến sau này đều do thợ đá thủ công Non Nước điêu khắc. Nói cách khác, những dấu tích chữ nghĩa trên đá còn lưu lại qua 400 năm ở vùng đất này đều có bàn tay người làng đá Non Nước trong đó.

Thế nhưng, cùng với sự phát triển của máy CNC và công nghệ hiện đại, những kỹ thuật đục tay thủ công dần biến mất khỏi đời sống sản xuất. Và đó chính là lý do tại sao Bảo tàng Ký ức Điêu khắc Đá mỹ nghệ Non Nước Đà Nẵng tồn tại: để giữ lại ký ức của thứ nghề nghiệp mà nếu không có ai gìn giữ, sẽ chỉ còn trong lời kể của những nghệ nhân lớn tuổi.

3. Bên Trong Bảo Tàng Ký Ức Điêu Khắc Đá Mỹ Nghệ Non Nước Đà Nẵng Có Gì?

Đây là phần mà Poseidon muốn đi thật sâu, bởi vì nhiều người đến rồi mới thấy nhiều hơn mình nghĩ, và nếu biết trước, bạn sẽ tận hưởng từng góc trưng bày trọn vẹn hơn nhiều.

3.1. Không Gian Kép: Bên Trong Và Bên Ngoài Đều Có Chuyện

Bảo tàng Ký ức Điêu khắc Đá mỹ nghệ Non Nước Đà Nẵng là không gian kép: bên trong rộng hơn 700m² lưu giữ hàng trăm di vật và dụng cụ chế tác thủ công cùng các di vật sản phẩm có giá trị nhiều mặt; bên ngoài là không gian thoáng đãng mát mẻ, nơi du khách có thể dừng chân, nhìn núi ngắm biển tại góc cà phê Trăng Nước Xưa.

Cái hay của thiết kế này là bạn không bị "nhốt" trong không gian trưng bày kín suốt cả buổi. Tham quan trong nhà xong, bước ra ngoài, ngồi nhâm nhi ly cà phê nhìn lên dãy Ngũ Hành Sơn - đó là kiểu nghỉ giải lao mà không phải bảo tàng nào cũng cho bạn được.

3.2. Khu Dụng Cụ Thủ Công - Bảo Tàng Trong Bảo Tàng

Những dụng cụ chế tác thô sơ như mũi xó, mũi bạt, mũi ve, mũi ngô, hay búa, dùi cui được trưng bày tại Bảo tàng Ký ức Điêu khắc Đá mỹ nghệ Non Nước Đà Nẵng, cùng những sản phẩm đá mỹ nghệ theo chiều dài thời gian, sẽ giúp du khách mường tượng ngay được bức tranh toàn cảnh về làng nghề.

Vào thời kỳ sơ khai của làng đá mỹ nghệ, người thợ phải xẻ đá bằng cưa tay, khoan tay. Phía trên tảng đá cần cưa đặt một chum nước để nước rỉ xuống, làm giảm nhiệt và độ bào mòn lưỡi cưa. Có khi phải mất nhiều ngày, nhiều lần thợ mài lại lưỡi cưa mới có thể xẻ được một tảng đá.

Poseidon thấy đây là một trong những góc trưng bày chạm lòng nhất của Bảo tàng Ký ức Điêu khắc Đá mỹ nghệ Non Nước Đà Nẵng. Nhìn những chiếc búa mòn vẹt, những mũi đục gỉ sét mà hiểu rằng đằng sau mỗi bức tượng đá đẹp là hàng tháng trời đổ mồ hôi và tiếng đục tay chan chát - sự trân trọng với nghề thủ công cứ thế tự nhiên mà dâng lên.

3.3. Khu Di Vật - 73 Tác Phẩm Được Công Nhận Di Vật Quốc Gia

Tại Bảo tàng Ký ức Điêu khắc Đá mỹ nghệ Non Nước Đà Nẵng có 250 bức tượng và 73 tác phẩm được công nhận là di vật quốc gia. Đặc biệt, tấm bia của cụ Huỳnh Bá Quát có niên đại lâu nhất, khoảng 385 năm.

Những tác phẩm đang lưu giữ tại Bảo tàng Ký ức Điêu khắc Đá mỹ nghệ Non Nước Đà Nẵng có thể coi là vô giá - đây là sản phẩm do các nghệ nhân nổi tiếng, tâm huyết từ thế kỷ trước làm ra như: Nguyễn Sang, Lê Bền, Nguyễn Long Bửu, Nguyễn Việt Minh… Họ là những nghệ nhân đã đi qua năm tháng thăng trầm của làng nghề Non Nước, cả cuộc đời gắn liền với đá.

73 tác phẩm mang tầm quốc gia xếp cạnh nhau, mỗi tác phẩm là một câu chuyện

3.4. Khu Chất Liệu Đá - Học Phân Biệt Đá Thật Và Đá Giả

Đây là phần ít ai ngờ tới mà lại cực kỳ thực dụng. Tham quan Bảo tàng Ký ức Điêu khắc Đá mỹ nghệ Non Nước Đà Nẵng, du khách sẽ có kiến thức nhất định về một số chất liệu đá khác nhau, đồng thời có thể so sánh những phương pháp chế tác xưa và nay, phân biệt được sản phẩm từ chất liệu đá tự nhiên hay đá nhân tạo.

Nếu bạn đang có ý định mua đồ đá mỹ nghệ Non Nước về làm quà hay trang trí - thì ghé Bảo tàng Ký ức Điêu khắc Đá mỹ nghệ Non Nước Đà Nẵng trước đi. Hiểu được cách phân biệt đá thật - đá nhân tạo, biết được chất liệu cẩm thạch trắng khác đá thạch anh ở chỗ nào - bạn sẽ mua sắm tự tin hơn nhiều và không sợ bị hớ.

3.5. Cột Mốc Trường Sa Do Nghệ Nhân Non Nước Chế Tác

Tại Bảo tàng Ký ức Điêu khắc Đá mỹ nghệ Non Nước Đà Nẵng còn có mô phỏng cột mốc chủ quyền Trường Sa do nghệ nhân làng đá chế tác và xây dựng - biểu tượng giáo dục cho các thế hệ trẻ về tình yêu đối với biển đảo của Tổ quốc.

Chi tiết này Poseidon thấy rất ý nghĩa và thường ít được nhắc đến trong các bài review thông thường. Đây là không gian nhắc nhở về chủ quyền biển đảo thông qua ngôn ngữ của đá và nghệ thuật điêu khắc.

Từ tượng Phật đến hình tượng Chăm Pa, mỗi tác phẩm là một lớp văn hóa

4. Câu Chuyện Đằng Sau Bảo Tàng - Người Đàn Ông 10 Năm Gom Ký Ức

Poseidon muốn dành riêng một phần để kể về người đã tạo ra Bảo tàng Ký ức Điêu khắc Đá mỹ nghệ Non Nước Đà Nẵng - vì câu chuyện này chính là linh hồn của toàn bộ không gian trưng bày.

Bảo tàng ra đời như là nơi gợi ký ức một thời "tay búa tay dùi" của làng nghề đục đá mỹ nghệ. Khi thành lập bảo tàng, nhiều nghệ nhân hiến tặng các dụng cụ nghề đá vốn lâu nay cất trong rương như kỷ vật. Một nghệ nhân đã gìn giữ chiếc búa được lưu truyền 3 đời như kỷ vật của dòng họ - hôm bảo tàng khai trương vì cảm động đã bàn với dòng họ tặng kỷ vật này cho bảo tàng.

Câu chuyện chiếc búa 3 đời đó - Poseidon nghĩ đó là điều thể hiện rõ nhất tinh thần của Bảo tàng Ký ức Điêu khắc Đá mỹ nghệ Non Nước Đà Nẵng: không phải bảo tàng của một người, mà là bảo tàng của cả một cộng đồng làng nghề cùng nhau gửi gắm ký ức cho thế hệ mai sau.

Ông Lê Văn Hòa chia sẻ: "Dòng chảy của thời gian luôn làm mọi thứ thay đổi. Đối với làng nghề đá Non Nước cũng như vậy. Nghề điêu khắc đá qua mỗi thời kỳ đều có những nét riêng. Chính vì vậy, tôi xây dựng bảo tàng này để giữ lại những tinh hoa của quá khứ, từ đó làm nền tảng động viên cho thế hệ làm nghề đá mai sau."

5. Kết Hợp Bảo Tàng Ký Ức Với Hành Trình Ngũ Hành Sơn - Sông Hàn

Đây là phần mà Poseidon muốn chia sẻ góc nhìn thực tế nhất: Bảo tàng Ký ức Điêu khắc Đá mỹ nghệ Non Nước Đà Nẵng là mảnh ghép hoàn hảo trong một hành trình Đà Nẵng thú vị.

Gợi ý lịch trình một ngày trọn vẹn:

Buổi sáng: Xuất phát từ trung tâm, đến Bảo tàng Ký ức Điêu khắc Đá mỹ nghệ Non Nước Đà Nẵng trước - khi trời còn mát và bảo tàng chưa đông. Dành 60-90 phút tham quan kỹ từng khu trưng bày. Sau đó đi bộ sang làng đá mỹ nghệ Non Nước ngay bên cạnh để mua sắm với con mắt có nghề sau khi đã hiểu về chất liệu đá từ bảo tàng. Cuối buổi sáng leo lên Ngũ Hành Sơn ngắm toàn cảnh thành phố và biển Mỹ Khê từ trên cao.

Buổi chiều: Tắm biển Mỹ Khê hoặc ghé Hội An cách đó 30 phút - cả hai đều cách Bảo tàng Ký ức Điêu khắc Đá mỹ nghệ Non Nước Đà Nẵng không xa.

Buổi tối: Di chuyển ra khu vực sông Hàn, lên Du thuyền Poseidon thưởng thức tiệc hải sản tươi sống và ngắm thành phố lên đèn từ mặt nước. Một ngày đi từ ký ức nghề thủ công 400 năm đến vẻ đẹp hiện đại của sông Hàn về đêm - hai chiều thời gian của cùng một Đà Nẵng.

Du thuyền Poseidon trên sông Hàn lúc về đêm - điểm kết hoàn hảo sau một ngày khám phá Bảo tàng

>> Xem thêm: Cầu rồng phun lửa phun nước Đà Nẵng: Lịch diễn, điểm xem đẹp & lưu ý khi xem

6. Lời Kết

Bảo tàng Ký ức Điêu khắc Đá mỹ nghệ Non Nước Đà Nẵng là một không gian khiêm tốn nhưng đầy ắp chiều sâu, nơi 400 năm nghề đá được kể lại không phải bằng chữ viết mà bằng những chiếc búa mòn vẹt, những bức tượng đục tay và câu chuyện của những nghệ nhân cả đời gắn với đá.

Và khi bạn đã no lòng với ký ức và chiều sâu văn hóa - hãy để Du thuyền Poseidon đưa bạn vào một chương khác của Đà Nẵng: chương hiện đại, lung linh và lãng mạn trên dòng sông Hàn về đêm. Cả hai đều là Đà Nẵng thật sự. Cả hai đều xứng đáng được trải nghiệm trong cùng một hành trình.

Hẹn gặp bạn - cả tại bảo tàng và trên sông Hàn!